|
نقش حياتي موزهها در جوامع بشري نقشي بديع ، ماندگار و مروج نابترين پديدههاي فرهنگي است.
موزهها از معدود مراكز حافظ يادگارهاي نسل گذشته و درحقيقت فرزندان هنر و تاريخ هستند و هر يك از اشياي موزه در عين بيزباني به هزار زبان سخن ميگويند زيرا اسناد معتبري از هنر ، فرهنگ و تاريخ را ارائه ميدهند.
موزه كلمه يوناني است كه از " موزه يون " به معناي مجلس فرشتگان الهام گرفته است و به مجموعهاي از آثار و اشيايي اتلاق ميشود كه در محل عمارتي نگهداري و در معرض نمايش گذاشته شوند.
در يونان قديم به محلي موزه گفته ميشد كه در آنجا به مطالعه صنايع و علوم ميپرداختند.
"ايكوم" شوراي جهاني موزهها، موزه را موسسهاي دايمي دانسته كه اهداف مادي ندارد و در آن به روي همگان گشوده است و براي خدمت به جامعه و پيشرفت آن فعاليت ميكند.
امروزه در كشورهاي گوناگون جهان موزهها، آثار باستاني، مردم شناسي، طبيعي، حيوانات و وحوش و مجموعه تاريخي آن كشور را به نمايش ميگذارد و فرهنگ تمدن هر قوم و ملتي از طريق اشيا و وسايلي كه در آن موزهها گردآوري شده است، شناخته ميشود.
از انواع موزههاي موجود در شهرستان بيرجند ميتوان به موزههاي باستان شناسي، مردم شناسي ، تاريخ طبيعي و حيات وحش ، مشاهير و وقف اشاره كرد.
موزه "باستان شناسي" بيرجند اولين موزه استان است كه در سال ۱۳۷۱راه اندازي و در سال ۱۳۷۴با طراحي نو ، توسعه و تجهيز شد.
اين موزه مشتمل بر بخشهاي متعددي از جمله بخش سفال، مفرغ و سكه، قرآن، روشنايي، كتابت و مجموعهاي از اشيا و مواريث خاندان علم است.
در بخش روشنايي اين موزه انواع "پي سوز"هاي سفالي و فلزي و تعدادي چراغ گردسوز با پايه و بدنه سنگي ، سراميكي و برنزي نيز به نمايش درآمده است.
گرچه به لحاظ تاريخي قدمت بعضي از اين اشياء كمتر از يكصد سال است ولي از نظر هنري قابل توجه هستند.
قديميترين اشياي موجود در اين بخش "پي سوزهاي سفالي" است كه قدمت برخي از آنها به پيش از اسلام برميگردد.
در بخش قرآن و كتابت موزه باستان شناسي هم نفيسترين قرآن موجود در آن متعلق به دوره قاجار است كه نقش گل و مرغ بر روي جلد آن و تذهيب آب طلا بر روي صفحات آن نقش بسته است.
در موزه "مردم شناسي" بيرجند هم اشياي به نمايش گذاشته شده، سير مدون و منظمي از هزاره سوم قبل از ميلاد تا دوره قاجار را در بر ميگيرد.
از بخشهاي عمده اين موزه مراسم عروسي ، قاليبافي ، پارچه بافي، سفالگري ، عطاري ، دستاسي و آهنگري است كه در قالب مانكنهاي نمايشي ميباشند.
قدمت اشياي موزه مردمشناسي به حدود صد سال پيش برميگردد وازديدكنندگان هيچگونه نشاني از فنآوري جديد نميبينند.
"موزه شهدا" در بيرجند براي ترويج و نشر فرهنگ ايثار و شهادت در بناي تاريخي مذهبي حسينيه خواجه خضر از ديگر موزههاي استان است.
بخش وصايا ، دست نوشته ها، البسه و وسايل شهدا ، فروشگاه عرضه محصولات فرهنگي، سقاخانه، شمع خانه ، كتيبهها و سنگ نوشتههاي مضامين اسمي شهدا با تذهيب و نقوش اسليمي و اسماء جلاله و سنگ نوشتههايي با مضامين اشعار حافظ و مولوي در مدح و رثاي شهدا از بخشهاي مختلف اين موزه است.
" موزه مفاخر و مشاهير ملي " در بافت تاريخي بيرجند مجموعهاي از زندگي نامهها، اسناد و نسخ خطي ، تاليفات، نشانهاي ملي ، علمي و ادبي ، لوح ها، عكسها و لوازم شخصي بزرگان علمي و فرهنگي اين خطه از ايران زمين است.
از اهداف تشكيل اين موزه يادكردي از چهرههاي ماندگار و انديشمنداني است كه عمر خويش را صرف تحقيق و پژوهش براي تمامي نسلهاكردهاند.
آثار اين موزه بر اساس دوره تاريخي از قرن هفتم تا سيزدهم هجري شمسي در دو بخش كلي و در دو طبقه به نمايش گذاشته شده است.
از نمونههاي جالب توجه در اين موزه، اوراقي از نگارهها و مينياتورهايي است كه بر اساس ديوان خاوران نامه در شرح دلاوريهاي حضرت علي (ع) توسط فرهاد نقاش در قرن نهم هجري مصور شده است.
همچنين تاليفات استاد احمداحمدي بيرجندي ، دكتر محمد حسن گنجي ، استاد سيد غلامرضا سعيدي ، دكتر محمد اسماعيل رضواني و علامه سيد محمد فرزان كه از جمله مفاخر بلند آوازه عصر حاضرند از ديگر آثار نمايشي در اين موزه است.
" موزه علوم و تاريخي طبيعي" در باغ و عمارت شوكت آباد بيرجند نيز با هدف آشنايي پژوهشگران و محققين با گونههاي جانوري درسه بخش اصلي پرندگان پستانداران و فسيل تشكيل شده است.
در اين بخشها نمونه پرندگاني همچون دال ، سياه ، بحري ، ليل ، كبك و تيهو و حيواناتي همچون گربه پلاس ، روباه، قوچ و همچنين فسيلهايي از منحصر به فردترين فسيلهاي موجود در دنيا به نمايش گذاشته شده است.
موزه " وقف " با عنوان ميراث جاودان دربناي تاريخي مدرسه شوكتيه بيرجند از ديگر موزهاي استان خراسان جنوبي است.
سنت حسنه وقف در دوران قاجار بيش از پيش در ميان مردم عادي ، متمولين، رجال ، امراي شهرستان بيرجند رواج يافته بطوري كه برخي افراد بخش اعظمي از ثروت ، املاك و اموال خويش را وقف نمودهاند |
